EL

EL ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Επιτροπή των Περιφερειών Η Συνέλευση των Τοπικών και Περιφερειακών Εκπροσώπων της ΕΕ	Επικουρικότητα Δίκτυο παρακολούθησης

Κοινοτικό όργανο:
Τίτλος της πρωτοβουλίας της ΕΕ:
Έγγραφα αναφοράς: (π.χ. COM(2005)112)

Η αρχή της επικουρικότητας σκοπό έχει να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν εγγύτερα στον πολίτη και στο πλέον κατάλληλο επίπεδο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Απαιτεί ως εκ τούτου τη διενέργεια συνεχών ελέγχων προκειμένου να διακριβωθεί αν η δράση της ΕΕ δικαιολογείται υπό το φως των δυνατοτήτων που παρέχονται σε κεντρικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Η Συνθήκη της Λισσαβώνας συμπλήρωσε τον ορισμό της αρχής της επικουρικότητας στην ΕΕ με τη ρητή αναφορά της στην τοπική και περιφερειακή διάσταση. Το παρόν έγγραφο σχεδιάστηκε ως εργαλείο για τους συνεργάτες του Δικτύου Παρακολούθησης της Επικουρικότητας με σκοπό να διευκολύνει την εκτίμηση της συμμόρφωσης των πρωτοβουλιών της ΕΕ προς την αρχή της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, εξετάζοντας συγχρόνως την έννοια της ποιότητας του νομοθετικού έργου. Περιλαμβάνει παράρτημα, το οποίο παρέχει τις σχετικές πηγές ενημέρωσης.

1. ΤΥΠΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ/ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ
Η αρχή της επικουρικότητας εφαρμόζεται μόνο σε τομείς οι οποίοι δεν υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης (άρθρο 5 ΣΕΕ), δηλαδή στις συντρέχουσες και υποστηρικτικές αρμοδιότητες. Για την ανάλυση της επικουρικότητας απαιτείται σε πρώτο στάδιο να ορισθεί ο τύπος αρμοδιότητας στον οποίο αφορά η πρωτοβουλία της ΕΕ, πράξη που απαιτεί τον προσδιορισμό της υποκείμενης νομικής βάσης. Η νομική βάση για μια πρωτοβουλία της ΕΕ είναι ορισμένο άρθρο της Συνθήκης το οποίο απονέμει την αρμοδιότητα στα όργανα της ΕΕ να ενεργήσουν σε ορισμένο τομέα πολιτικής. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να προσδιορισθεί η συγκεκριμένη νομική βάση για νομοθετικές πράξεις, έχει όμως σημασία και στην περίπτωση μη νομοθετικών πράξεων, όπως ανακοινώσεις, πράσινες και λευκές βίβλοι. Σε αυτήν την περίπτωση ωστόσο, αρκεί ο προσδιορισμός των τομέων πολιτικής που εμφαίνονται στους οικείους τίτλους ή κεφάλαια της Συνθήκης. Η νομική βάση και ο τύπος αρμοδιότητας μπορεί να προσδιορισθεί δίδοντας απάντηση στις ακόλουθες ερωτήσεις:
1.1 Ποιο (ποια) άρθρο(α), ποιος (ποιοι) τίτλος(οι) ή κεφάλαιο(α) της Συνθήκης αποτελεί τη βάση για την αρμοδιότητα της ΕΕ να δράσει στον σχετικό τομέα; (ως προς τα άρθρα, βλ. πίνακα σε παράρτημα, σημείο 1)
1.2 Η αρμοδιότητα αυτή είναι αποκλειστική, συντρέχουσα ή υποστηρικτική; (βλ. πίνακα σε παράρτημα) Στην περίπτωση των αποκλειστικών αρμοδιοτήτων της ΕΕ απαιτείται μόνο η εκτίμηση της συμμόρφωσης με την αρχή της αναλογικότητας (βλ. σημείο 3).

2. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑΣ - "Πρέπει να δράσει η ΕΕ;"
Στους τομείς οι οποίοι δεν υπάγονται στην αποκλειστική της αρμοδιότητα, η Ένωση παρεμβαίνει μόνο εφόσον και κατά τον βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη, τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, μπορούν όμως, λόγω της κλίμακας ή των αποτελεσμάτων της προβλεπόμενης δράσης, να επιτευχθούν καλύτερα στο επίπεδο της Ένωσης (άρθρο 5 ΣΕΕ). Η ΕΕ δρα μόνο αν η δράση της θεωρείται απαραίτητη και παρέχει σαφές όφελος. Μπορεί να εκτιμηθεί αν πληρούνται οι δύο αυτές σωρευτικές προϋποθέσεις εξετάζοντας τα ερωτήματα που ακολουθούν. Χρήσιμες πηγές ενημέρωσης για την ανάλυση αυτή είναι οι αξιολογήσεις αντικτύπου (βλ. Παράρτημα σημείο 2) και/ή επεξηγηματικά μνημόνια, καθώς και εισηγητικές εκθέσεις των νομοθετικών πρωτοβουλιών.
2.1 Είναι η προτεινόμενη δράση αναγκαία;
Επειδή το εξεταζόμενο ζήτημα έχει υπερεθνικές πτυχές και δεν μπορεί να ρυθμισθεί ικανοποιητικά από μόνα τα κράτη μέλη και/ή τις τοπικές και περιφερειακές αρχές;
και/ή
επειδή η ανάληψη δράσης από μόνα τα κράτη μέλη ή η έλλειψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ αντιτίθεται στις απαιτήσεις των Συνθηκών ή προκαλεί με άλλον τρόπο σημαντική βλάβη στα συμφέροντα των λοιπών κρατών μελών;
και/ή
επειδή τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί και/ή η στοχευμένη συνδρομή που παρέχεται στα πλαίσια αυτά δεν επαρκούν για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων;
2.2 Θα παρέχει η προτεινόμενη δράση σαφές όφελος, με κριτήριο την κλίμακα και/ή την αποτελεσματικότητά της, σε σύγκριση με τη δράση σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο (π.χ. οικονομίες κλίμακας, σαφές κανονιστικό πλαίσιο, ομοιομορφία στις νομικές προσεγγίσεις κλπ.);

3. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ - "Πώς πρέπει να δράσει η ΕΕ;"
Το περιεχόμενο και η μορφή της δράσης της Ένωσης δεν υπερβαίνουν τα απαιτούμενα για την επίτευξη των στόχων των Συνθηκών (άρθρο 5 ΣΕΕ) Τα μέσα που προτείνει η ΕΕ πρέπει να είναι κατάλληλα και αρμόζοντα για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.
3.1 Μπορεί να εκτιμηθεί αν η φύση και η έκταση της προτεινόμενης δράσης συνάδει με τις απαιτήσεις της αρχής της αναλογικότητας εξετάζοντας τα ακόλουθα ερωτήματα. Χρήσιμες πηγές ενημέρωσης για την ανάλυση αυτή είναι οι αξιολογήσεις αντικτύπου (βλ. Παράρτημα σημείο 2) και/ή επεξηγηματικά μνημόνια, καθώς και εισηγητικές εκθέσεις των νομοθετικών προτάσεων.
Είναι η προτεινόμενη δράση ο αρμόζον τρόπος για να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος στόχος;
Και
Είναι η προτεινόμενη μορφή δράσης (επιλογή εργαλείου) όσο το δυνατόν απλούστερη προκειμένου να επιτευχθούν οι προβλεπόμενοι στόχοι; (Η ΕΕ θα πρέπει να νομοθετεί μόνον στην έκταση που αυτό είναι απαραίτητο. Τηρώντας τις απαιτήσεις της Συνθήκης και υπό την προϋπόθεση ότι αυτό είναι επαρκές για την επίτευξη του(των) επιδιωκόμενου(ων) στόχου(ων), θα πρέπει να προτιμώνται οι οδηγίες αντί των κανονισμών, οι οδηγίες-πλαίσιο αντί της λεπτομερούς ρύθμισης και μη νομοθετικά μέτρα, όπως μη δεσμευτικές συστάσεις, αντί νομοθετικών πράξεων· θα πρέπει να προτιμάται η ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, ο συντονισμός των εθνικών δράσεων ή η συμπλήρωση και υποστήριξη των δράσεων αυτών με κατευθυντήριες γραμμές, η δημιουργία μηχανισμών ανταλλαγής πληροφόρησης, κλπ.).
Και
Αφήνει η προτεινόμενη δράση όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιθώριο για τη λήψη αποφάσεων σε εθνικό (δηλαδή κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό) επίπεδο, προκειμένου να επιτευχθούν οι προβλεπόμενοι στόχοι; (Τηρώντας τις απαιτήσεις της Συνθήκης και υπό την προϋπόθεση ότι αυτό είναι επαρκές για την επίτευξη των προβλεπόμενων στόχων, τα μέτρα της ΕΕ θα πρέπει να παρέχουν στα κράτη μέλη εναλλακτικές δυνατότητες επίτευξης του(των) στόχου(ων)· θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να γίνουν σεβαστοί οι κρατούντες διακανονισμοί σε εθνικό επίπεδο. Όπου είναι αναγκαίο να τεθούν προδιαγραφές σε επίπεδο ΕΕ, θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα να ορισθούν ελάχιστες προδιαγραφές δίνοντας την επιλογή στα κράτη μέλη να θέσουν υψηλότερες προδιαγραφές).
3.2 Αν θεωρείτε ότι η προτεινόμενη δράση εκτείνεται πέραν του απαραίτητου, ποιος εναλλακτικός τρόπος για την επίτευξη του(των) επιδιωκόμενου(ων) στόχου(ων) θα ήταν, κατά τη γνώμη σας, λιγότερο περιοριστικός;

4. ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ
4.1 Αν ορισμένη πρωτοβουλία της ΕΕ συνοδεύεται από αξιολόγηση αντικτύπου (βλ. παράρτημα, σημείο 2), πιστεύετε ότι λαμβάνει προσηκόντως υπόψη τις τοπικές και περιφερειακές πτυχές; Συμφωνείτε με την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής;
4.2 Η υλοποίηση της προτεινόμενης δράσης θα έχει ως αποτέλεσμα την οικονομική ή διοικητική επιβάρυνση της διοίκησής σας και/ή των οικονομικών παραγόντων και/ή των πολιτών στην περιφέρεια/πόλη/δήμο σας; Το επιπλέον κόστος θα είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο στόχο; Αν ο αντίκτυπος της πρωτοβουλίας της ΕΕ δεν έχει γίνει αντικείμενο εκτίμησης (είτε μέσω ιδιαίτερης αξιολόγησης αντικτύπου είτε αμέσως στα πλαίσια της ίδιας της πρωτοβουλίας), παρακαλούμε να αναφέρετε αν κατά τη γνώμη σας η δυνητική οικονομική και/ή διοικητική επιβάρυνση θα πρέπει να γίνει αντικείμενο περαιτέρω εκτίμησης, μέσω διαβούλευσης στα πλαίσια των διαφόρων δικτύων της ΕτΠ για παράδειγμα.

5. ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΕ
Κατά τη γνώμη σας, ποίος είναι ο ρόλος της ΕΕ στον σχετικό τομέα δράσης; (Για παράδειγμα: Θα πρέπει να θέσει η ΕΕ το βασικό πλαίσιο/τους βασικούς στόχους, ή μάλλον να καταφύγει σε πιο λεπτομερή ρύθμιση; Θα πρέπει να λειτουργήσει η ΕΕ κυρίως υποστηρικτικά, συντονίζοντας π.χ. τις υπάρχουσες εθνικές πολιτικές, ή είναι αναγκαία μια πιο εκτεταμένη και άμεση δράση από την πλευρά της; Είναι απαραίτητα τα κανονιστικά μέτρα ή θεωρείτε ότι θα αρκούσε η καταφυγή σε εναλλακτικές της ρύθμισης λύσεις, όπως για παράδειγμα έγγραφα καθοδήγησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής;)

Παράρτημα

1. ΤΥΠΟΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΑΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΕ (Άρθ. 3 της ΣΛΕΕ)
Τομέας πολιτικής	Νομική βάση (Άρθρο των Συνθηκών)	Υποχρεωτική διαβούλευση της ΕτΠ;
Τελωνειακή ένωση	Άρθρο 31 της ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Θέσπιση των κανόνων ανταγωνισμού που είναι αναγκαίοι για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς	Άρθρα 103 & 109 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Νομισματική πολιτική για τα κράτη μέλη με νόμισμα το ευρώ	Άρθρα 127-138 ΣΛΕΕ (Άρθρο 3(4) ΣΕΕ)	ΟΧΙ
Διατήρηση των βιολογικών πόρων της θάλασσας στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής	Άρθρα 3, 40 & ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Κοινή εμπορική πολιτική	Άρθρα 206 & 207 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Σύναψη διεθνούς συμφωνίας (στους προαναφερόμενους και σε άλλους τομείς, όταν η σύναψή της προβλέπεται σε νομοθετική πράξη της ΕΕ ή είναι απαραίτητη προκειμένου να επιτρέψει στην ΕΕ να ασκήσει την εσωτερική της αρμοδιότητα, ή στο μέτρο που ενδέχεται να επηρεάσει κοινούς κανόνες ή να μεταβάλει την εμβέλειά τους).	Η νομική βάση θα είναι πάντοτε το άρθρο της Συνθήκης που αφορά στο θέμα που ρυθμίζεται από τη συμφωνία, καθώς και τα άρθρα 216 και 218 της ΣΛΕΕ ως προς τη διαδικασία.	ΟΧΙ

ΣΥΝΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ (Άρθρο 4 ΣΛΕΕ)
Τομέας πολιτικής	Νομική βάση (Άρθρο των Συνθηκών)	Υποχρεωτική διαβούλευση της ΕτΠ;
Εσωτερική αγορά	Άρθρο 26 (γενικές διατάξεις) και 46 & 48 (εργαζόμενοι), 50 & 59 (εγκατάσταση και υπηρεσίες), 64 (κεφάλαιο), 113 (φορολογία) και 114 (γενική ρήτρα εναρμόνισης) ΣΛΕΕ (άρθρο 3(3) ΣΕΕ)	ΟΧΙ
Κοινωνική πολιτική, ως προς τις πτυχές που καθορίζονται στη ΣΛΕΕ	Άρθρο 153 ΣΛΕΕ (155 για τις συμφωνίες μεταξύ των κοινωνικών εταίρων),	ΝΑΙ Άρθρο 153
Άρθρο 157 ΣΛΕΕ μη διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών	ΟΧΙ
Άρθρο 19 ΣΛΕΕ μη διάκριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού	ΟΧΙ
Οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή	Άρθρα 175, 177 & 178 ΣΛΕΕ, άρθρο 164 ΣΛΕΕ για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (Άρθρο 3(3) ΣΕΕ)	ΝΑΙ Άρθρα 175, 177 & 178 Άρθρο 164 για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο
Γεωργία και αλιεία, εξαιρουμένης της διατήρησης των βιολογικών πόρων της θάλασσας	Άρθρα 4, 40 & 43 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Περιβάλλον	Άρθρο 192 ΣΛΕΕ (Άρθρο 3(3) ΣΕΕ)	ΝΑΙ Άρθρο 192
Προστασία του καταναλωτή	Άρθρο 169 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Μεταφορές	Άρθρα 91 & 100 ΣΛΕΕ	ΝΑΙ Άρθρα 91 & 100
Διευρωπαϊκά δίκτυα	Άρθρο 172 ΣΛΕΕ	ΝΑΙ Άρθρο 172
Ενέργεια	Άρθρο 194 ΣΛΕΕ	ΝΑΙ Άρθρο 194
Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης	Άρθρα 67 (γενικές διατάξεις), 77 (σύνορα και μετακίνηση), 78 (άσυλο, επικουρική και προσωρινή προστασία), 79 (μετανάστευση), 81 (δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις), 82 (δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις), 83 (ουσιαστικό ποινικό δίκαιο), 84 (πρόληψη του εγκλήματος), 87,88 και 89 (αστυνομική συνεργασία) ΣΛΕΕ (άρθρο 3(2) ΣΕΕ)	ΟΧΙ, αλλά ειδική μνεία του ελέγχου από τα εθνικά κοινοβούλια ως προς την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας σύμφωνα με το άρθρο 69
Κοινές προκλήσεις για την ασφάλεια στον τομέα της δημόσιας υγείας, για τις πτυχές που καθορίζονται στη ΣΛΕΕ	Άρθρο 168 ΣΛΕΕ, ιδίως μέτρα που υιοθετούνται σύμφωνα με την παράγραφο 4	ΝΑΙ Άρθρο 168 (4)
Έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και διάστημα	Άρθρα 182, 188 and 189 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Συνεργασία για την ανάπτυξη και ανθρωπιστική βοήθεια	Άρθρα 209, 212 and 214 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ (Άρθρο 6 ΣΛΕΕ)
Τομείς πολιτικής	Νομική Βάση (Άρθρο των Συνθηκών)	Υποχρεωτική διαβούλευση της ΕτΠ;
Προστασία και βελτίωση της υγείας του ανθρώπου	Άρθρο168 ΣΛΕΕ (εξαιρείται η παρ. 4)	ΝΑΙ Άρθρο 168 (5)
Βιομηχανία	Άρθρο 173	ΟΧΙ
Πολιτισμός	Άρθρο 167 (Art. 3(3) ΣΕΕ)	ΝΑΙ Άρθρο167
Τουρισμός	Άρθρο 195	ΟΧΙ
Παιδεία, επαγγελματική εκπαίδευση, νεολαία και αθλητισμός	Άρθρα 165 & 166 ΣΛΕΕ	ΝΑΙ Άρθρα 165 & 166
Πολιτική προστασία	Άρθρο 196	ΟΧΙ
Διοικητική συνεργασία	Άρθρα 74 & 197	ΟΧΙ

ΕΙΔΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΕ
Τομείς πολιτικής	Νομική Βάση (Άρθρο των Συνθηκών)	Υποχρεωτική διαβούλευση της ΕτΠ;
Συντονισμός των οικονομικών πολιτικών	Άρθρα 2(3), 5, 120 – 123 ΣΛΕΕ	ΟΧΙ
Συντονισμός των πολιτικών απασχόλησης	Άρθρα 2(3), 5, 148 & 149 ΣΛΕΕ	ΝΑΙ Άρθρα 148 & 149 ΣΛΕΕ

2. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ Αξιολογησεις ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

Σημ.: Η ένδειξη 'SEC' στο εξώφυλλο πρωτοβουλίας της Επιτροπής δηλώνει ότι έχει διεξαχθεί αξιολόγηση αντικτύπου.

2.1 Ενότητα "Καλύτερη ποιότητα νομοθετικού έργου" του δικτυακού τόπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

http://ec.europa.eu/governance/better_regulation/index_en.htm

Βλ. ιδίως την υποενότητα "Εκτίμηση αντικτύπου" στον κατάλογο επιλογών (αριστερά).

2.2. Ενότητα "Εκτίμηση αντικτύπου" του δικτυακού τόπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

http://ec.europa.eu/governance/impact/index_en.htm

Βλ. ιδίως "Κατάλογος εκθέσεων αντικτύπου" στον κατάλογο επιλογών (αριστερά).

2.3 Η πρόσβαση στις αξιολογήσεις αντικτύπου είναι δυνατή και μέσω του δικτυακού τόπου Prelex:

http://ec.europa.eu/prelex

Η Prelex είναι βάση δεδομένων με αντικείμενο τις διαδικασίες μεταξύ οργάνων, η οποία παρακολουθεί τα κύρια στάδια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων μεταξύ της Επιτροπής και των άλλων οργάνων.

Διοικητική επιβάρυνση αποτελεί το κόστος που επιβαρύνει τις επιχειρήσεις, τους οικονομικούς παράγοντες, τους πολίτες και τις δημόσιες αρχές κατά τη διαδικασία συμμόρφωσης προς τις επιβαλλόμενες από τη νομοθεσία υποχρεώσεις ενημέρωσης, ενημέρωση την οποία δεν θα είχαν συλλέξει ή παράσχει ελλείψει της νομοθεσίας αυτής.

Σύμφωνα με το άρθρο 4(3) και (4), η άσκηση από την Ένωση της αρμοδιότητάς της δεν αποτελεί εμπόδιο για την άσκηση από τα κράτη μέλη των αρμοδιοτήτων τους στους τομείς αυτούς.